# Avrupa'da yasaklı yapay zekâ listesi yürürlüğe girdi

Yazar: İbrahim Deniz Sönmez  
Kategori: Kurallar ve hukuk  
Olay tarihi: 2 Şubat 2025 (2025-02-02)  
Olay: AB Yapay Zekâ Yasası'nın ilk yükümlülükleri uygulanmaya başladı  
Adres: https://ibrahimdenizsonmez.com/yazilar/ab-yapay-zeka-yasasi-ilk-yasaklar/

> 2 Şubat 2025'te AB Yapay Zekâ Yasası'nın ilk kuralları uygulanmaya başladı: sosyal puanlama gibi yasaklar ve çalışanlara yapay zekâ okuryazarlığı zorunluluğu.

Pazar günü yürürlüğe giren kurallar pek gürültü çıkarmaz. 2 Şubat 2025 de sessiz geçti, ama Avrupa Birliği'nin Yapay Zekâ Yasası'nın ilk maddeleri o gün uygulanmaya başladı. Avrupa Komisyonu'nun duyurusuna göre ilk aşamada yapay zekâ sisteminin hukuki tanımı, yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü ve “kabul edilemez risk” taşıdığı için yasaklanan sınırlı sayıda kullanım devreye girdi.

Yasaklı listeyi okurken insan bir bilim kurgu filminin kötü adamlarını sayıyormuş gibi hissediyor, oysa hepsi bugün teknik olarak mümkün:

- insanları davranışlarına göre puanlayıp buna göre muamele eden sosyal puanlama sistemleri,
- insanların zaaflarını kullanarak onları zarar görecekleri kararlara yönlendiren manipülasyon,
- iş yerinde ve okulda çalışanın ya da öğrencinin duygularını çıkarmaya çalışan yazılımlar,
- dar istisnalar dışında, kolluk amacıyla kamusal alanda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanıma,
- internetten ya da güvenlik kameralarından hedef gözetmeksizin yüz görüntüsü toplayıp tanıma veritabanı kurmak.

Cezalar caydırıcı tutulmuş. Yasakların ihlali hâlinde 35 milyon avroya ya da şirketin küresel yıllık cirosunun yüzde 7'sine kadar, hangisi yüksekse, ceza öngörülüyor. Ceza hükümleri ve denetim otoriteleriyle ilgili maddeler 2 Ağustos 2025'ten itibaren işlemeye başlayacak.

## Sessiz gelen madde

Yasaklar, çoğu KOBİ'nin aklından bile geçirmeyeceği şeyler. Beni daha çok ilgilendiren, listenin gölgesinde kalan okuryazarlık maddesi oldu. Buna göre yapay zekâ sistemi geliştiren ya da kullanan kuruluşlar, bu sistemlerle çalışan personelin yapay zekânın imkânlarını ve risklerini yeterince anlamasını sağlamak zorunda. Kullanılan araç düşük riskli bir sohbet robotu olsa bile.

Somut düşünelim. Bir şirkette çalışanlar müşteri e-postalarını ChatGPT'yle yazıyorsa, şirketin onlara en azından neyi paylaşmamaları gerektiğini, modelin nerede uydurabileceğini ve çıktıyı neden kontrol etmeleri gerektiğini anlatması bekleniyor. [Kitapta](https://ibrahimdenizsonmez.com/kitaplar/kim-korkar-hain-zekadan/) sofradaki aile büyüklerine anlatmaya çalıştığım temel kuralların bir kısmı, Avrupa'da artık yasal yükümlülük hâline geldi.

Yasa yalnızca AB içindeki şirketleri ilgilendirmiyor, AB pazarına yapay zekâ içeren ürün ya da hizmet sunanlara da dokunabiliyor. Avrupa'ya yazılım, makine ya da hizmet satan Türk firmaları için hangi ürünlerinde yapay zekâ kullandıklarını listelemek ve çalışanlarına verdikleri eğitimi kayda geçirmek, Avrupalı müşteriler soru sormaya başladığında işi epey kolaylaştırır. Ağustostaki ikinci dalgaya daha birkaç ay var.

**Cebe koy:** Yapay zekâ kullanan her şirketin ilk yükümlülüğü teknoloji değil eğitimdir; çalışanın aracı tanıması artık Avrupa'da kanun.

## Kaynaklar

- [European Commission: First rules of the Artificial Intelligence Act are now applicable](https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/first-rules-artificial-intelligence-act-are-now-applicable)
- [Jones Day: EU AI Act First Rules Take Effect on Prohibited AI Systems](https://www.jonesday.com/en/insights/2025/02/eu-ai-act-first-rules-take-effect-on-prohibited-ai-systems)

---
Yapay Zekâ Günlüğü, İbrahim Deniz Sönmez: https://ibrahimdenizsonmez.com/yazilar/  
Ücretsiz kitap Kim Korkar HAIn Zekâdan?: https://ibrahimdenizsonmez.com/kitaplar/kim-korkar-hain-zekadan/
