Satın alınmış kitapla eğitime onay, korsan arşive dava yolu

ABD’de Hâkim William Alsup, yapay zekâyı satın alınmış kitaplarla eğitmeyi adil kullanım saydı. Korsan sitelerden indirilen kitaplar ise yargılamaya kaldı.

Tarayıcınızın sesiyle okunur

Sahaftan yüzlerce roman alıp okuyan, sonunda kendi romanını yazan birine kimse “okuduğun yazarlara telif öde” demez. Aynı kişi o romanları korsan bir siteden indirmişse iş değişir. 23 Haziran 2025’te ABD’de verilen bir karar, yapay zekâ dünyası için bu iki durumu ayrı ayrı tarttı.

Dava, yazarlar Andrea Bartz, Charles Graeber ve Kirk Wallace Johnson’ın Claude’un geliştiricisi Anthropic’e açtığı davaydı. San Francisco’daki federal mahkemede Hâkim William Alsup, yapay zekâ modelini kitaplarla eğitmenin “son derece dönüştürücü” bir kullanım olduğuna ve ABD hukukundaki adil kullanım kapsamına girdiğine hükmetti. Gerekçesinde bunu, yazar olmak isteyen bir okurun okuduklarından öğrenmesine benzetti. Şirketin basılı kitapları satın alıp tarayarak dijital kopyalarını oluşturması da adil kullanım sayıldı.

Kararın öbür yarısı

Aynı kararda hâkim, Anthropic’in korsan kaynaklardan yedi milyonu aşkın kitap indirip kalıcı bir iç kütüphane oluşturmasını adil kullanım saymadı. Satın alınabilecek bir eseri bedavaya edinmenin, sonradan yapay zekâ eğitiminde kullanılsa bile, telif yasasında bir kaçış yolu olmadığını yazdı. Bu kısım için aralıkta yargılama yapılacaktı. Hâkim bir ayrıntının da altını çizdi: Şirketin korsan olarak indirdiği bir kitabı sonradan satın alması o ilk indirmeyi ortadan kaldırmıyor, en fazla ödenecek tazminatın miktarını etkileyebiliyordu.

Bu ayrım, sektörün tamamına sorulabilecek pahalı bir soru doğuruyordu. Bir modelin eğitim verisinin ne kadarı satın alınmış, ne kadarı internetin karanlık köşelerinden toplanmıştı? Büyük dil modelleri milyonlarca kitap, makale ve web sayfasıyla eğitiliyor ve şirketlerin çoğu bu listeyi ayrıntılı biçimde açıklamıyor. Haziran kararı, en azından ABD’de, listenin bir gün mahkemede tek tek sorulabileceğini gösterdi.

Yapay zekâ şirketleri karara bir yandan rahatladı, bir yandan tedirgin oldu. Eğitimin kendisi meşru görülmüştü, ama malzemenin nasıl toplandığı mercek altındaydı. Bu arada karar, bir ABD mahkemesinin ilk aşama değerlendirmesiydi; Türkiye’de doğrudan bir hükmü yok. Ama “bunu nereden aldık?” sorusunun yapay zekâ çağında da ortadan kalkmayacağını hatırlattı. İnternetten derlenmiş bir kataloğu, başka bir firmanın fiyat listesini ya da ücretli bir makaleyi şirketin yapay zekâ aracına yüklemek, o içeriği şirketin malı yapmıyor.

Dosyanın devamı eylülde geldi ve beklenenden çok daha pahalıya patladı.

Kaynaklar

Bu not Yapay Zekâ Günlüğü’nün parçasıdır; tarih, anlatılan gelişmenin tarihidir. Not 21 Ekim 2026’da yayımlandı.

Bu notta geçen terimler

Aynı konudan: Kurallar ve hukuk