Deloitte’un raporundaki hayalet kaynaklar

Deloitte Avustralya, uydurma alıntı ve var olmayan kaynaklar içeren 440 bin Avustralya dolarlık bir hükümet raporu için kısmi iade yapmayı kabul etti.

Tarayıcınızın sesiyle okunur

Kitabın dördüncü bölümünde Hayri Bey’in başına gelen bir olay anlatılır: Yapay zekâ ona adı, numarası, resmî dili ile son derece inandırıcı ama hiç var olmayan bir kanun maddesi vermişti. Ekim 2025’te benzer bir hatanın çok daha pahalı bir örneği, dünyanın en büyük danışmanlık şirketlerinden birinden çıktı.

Deloitte’un Avustralya birimi, ülkenin Çalışma ve İşyeri İlişkileri Bakanlığı için 237 sayfalık bir rapor hazırlamıştı. Rapor, sosyal yardım sistemindeki otomatik ceza uygulamalarını yöneten bilişim sistemlerini inceliyordu. Bedeli yaklaşık 440 bin Avustralya dolarıydı ve Temmuz 2025’te yayımlanmıştı.

Sidney Üniversitesinden sağlık ve sosyal yardım hukuku araştırmacısı Chris Rudge raporu okurken tuhaflıklar fark etti. Bir federal hâkime atfedilen alıntı uydurmaydı. Bir mahkeme kararı yanlış aktarılmıştı. Var olmayan akademik çalışmalara atıf yapılmıştı. Rudge raporda 20’ye kadar hata bulduğunu söyledi, raporu “uydurma kaynaklarla dolu” diye niteledi ve durumu basına taşıdı.

Raporun düzeltilmiş bir sürümü yayımlandı; uydurma alıntılar ve var olmayan kaynaklar çıkarıldı. Yeni sürümde, raporun hazırlanmasında Azure OpenAI’ın, yani Microsoft’un bulut hizmeti üzerinden sunulan OpenAI modellerinin kullanıldığı da belirtildi. Ekim başında Deloitte, sözleşme bedelinin son taksitini iade etmeyi kabul etti; iade tutarının, ödeme yapıldıktan sonra açıklanacağı bildirildi. Bakanlık raporun özünün ve önerilerinin değişmediğini açıkladı. Deloitte ise hataların yapay zekâdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını söylemedi, konunun müşteriyle doğrudan çözüldüğünü belirtmekle yetindi.

Hayalet kaynak nasıl doğar

Bir dil modeline kaynak sorduğunuzda, model çoğu zaman gerçek bir kütüphanede arama yapmaz. “Bu konuda bir kaynak nasıl görünür?” sorusunun cevabını üretir: bir yazar adı, bir dergi, bir yıl, düzgün bir başlık. Gerçek bilgiyi biliyorsa sorun yok. Bilmiyorsa kalıp yine dolar ve ortaya kâğıt üzerinde kusursuz, gerçekte var olmayan bir makale çıkar. İnternette arama yapan araçlarda bu risk azalıyor ama sıfırlanmıyor. Tırnak içinde, bir hâkimin ağzından çıkmış gibi yazılmış bir cümle ise okuyana ayrıca güven veriyor; bir alıntının uydurulmuş olabileceği kimsenin aklına kolay kolay gelmiyor.

Deloitte vakasında beni asıl düşündüren, hatanın kendisinden çok izlediği yol oldu. 237 sayfalık bir devlet raporu teslim edildi, yayımlandı ve var olmayan kaynakları dışarıdan bir üniversite araştırmacısı fark etti. Yapay zekâ taslağı yazmış olabilir. Altında ise köklü bir danışmanlık şirketinin adı vardı.

Kaynaklar

Bu not Yapay Zekâ Günlüğü’nün parçasıdır; tarih, anlatılan gelişmenin tarihidir. Not 21 Ekim 2026’da yayımlandı.

Bu notta geçen terimler

Aynı konudan: İş dünyası